Hak-kâ-ngî

從Wikipedia來
(重定向自Hak-kâ-fa
跳轉到: 導航搜尋
Hak-kâ-ngî chhai Chûng-koet ke fûn-phu [1]
Chhâm-siòng Hak-kâ-fa Hon-sṳ pán-pún. / 參詳客家語漢字版本

Hak-kâ-ngî (Hon-sṳ: 客家語, yú hêm-cho Hak-kâ-fa, kán-chhṳ̂n Hak-Ngî) he Hon-ngî chhit-thai ngî-ngièn chû-yit, yû chhêu-ko si-chhiên van-ngìn sṳ́-yung. Hak-ngì yû kí chûng, fûn m̀-thùng thi̍t set. Yung Hak-ngì-chá kîn-chhoî Chûng-koet nàm fông kí sén: Kóng-tûng, Fuk-kien, Kông-sî, Kóng-sî, Si-chhôn, Fù-nàm, Kui-chû, Hoí-nám taú laû Thoì-vân. Chhoî fà-thi chû ngoi, yû haú-tó koet-kâ tû yû hiaú-kóng Hak-ngì kai yung-chá hi kî-mìn. Yîn-koet fò khì thâ Eû-chû koet-ga, Mî-koet, Fî-chû, Nàm Thai-phìn-yòng, Yin-thu, Fî-lṳ̍t-pîn, Mâ-loì-sî-â, Àu-chiu tén thi fông tû yû. Ho̍k-su̍t-sông, Hak-ngî yî Mòi-yen-fa cho thoi-péu; chhai Thoì-vân tú, Si-yen khiông he Hak-kâ-ngî ke kha khiòng-sṳ fông-ngièn.

Kién-kie[編寫]

Su̍k-sin[編寫]

Hak-kâ-ngî he Hon-chhu̍k Hak-kâ-ngìn ke mû-ngî, fûn-phu khî-vet tông kóng-fàm, pâu-koat yí Chûng-koet Thai-liu̍k tûng-nàm yèn-hói, nàm-phu, sî-phu (li-yì Si-chhôn) ke sén-fun, Hói-nàm, Hiông-kóng Sîn-kie, Thòi-vân, hói-ngoi Hak-kâ-ngìn yì-mìn thi-khî (yì Mô-lî-khiù-sṳ̂, Yin-thu, Mâ-lòi-sî-â, Sâ-pâ-chû tén-tén) . Pí-káu si̍p-chûng ke chûng-sîm vùn-fa-khî he Kóng-tûng-sén tûng-pet phu (chit Ye̍t-tûng, Ye̍t-pet), Kông-sî ke nàm-phu (Kàm-nàm), Fuk-kien ke sî-phu (chit Mên-sî), liá-têu thi-khî thúng chhṳ̂n-cho Mên-Ye̍t-Kàm sâm-kok thi-tai, ya hêm-cho Mên-Ye̍t-Kàm piê-khî.

Phe̍t-ke Hêm-fap[編寫]

Yîn-vi “Hak-kâ” liá-chak hêm-fap pin-mò liù-hàng yî yit-têu thi-kî, ku-só Hak-kâ-ngî yû mò-séu phe̍t-ke hêm-fap. Lie̍t-péu yì-hâ poi:

Hêm-fap
Fûn-phu thi-khî
Hêm-fap yù-lòi
Fu-chu
Hak-kâ-fa Kóng-tûng tûng-phu, pet-phu; Fuk-kien sî-phu, Kông-sî sî-nàm phu tén siên-yû “Hak-kâ-ngìn” hêm-fap, heu yû “Hak-kâ-ngî” hêm-fap Chṳn-sṳt chhòng-ha̍p yin chhṳ̂n-vi Hak-kâ-ngî, Hak-ngî
Ngâi-fa Ye̍t-sî, Kui-nàm tén thi-khî Yîn-vi thi-yit ngìn-chhṳ̂n vi Ngài (𠊎) yì tet-miàng [2]
Sîn-mìn-fa Kóng-sî Siông-tui yî Chong-chhu̍k lâu Ye̍t-chhu̍k-ngìn, Hak-kâ-ngìn he sîn yì-mìn, só-yî tông-thi-ngìn hêm-cho Hak-kâ-ngî cho Sîn-mìn-fa
Mak-ke-fa Kóng-sî Yin Hak-kâ-ngî thi̍t-set chhṳ̀ “Mak-ke” yì-yèn tet-miàng [2]
Fài-yén-fa Kóng-sî Thùng-kú-yen tén-thi, Fù-nàm Liù-yòng-sṳ tén phu-fun thi-khî Yin Chhîn-chêu Hak-sit-ngìn ngi̍p-sit fài-yén tû yì tet-miàng [3] Yit-pân chṳ́-ke he Hak-ngî Thùng-kú phién.
Hak-siang-fa Fù-nàm Ngièn-yî khì-thâ mìn-hì tui Hak-kâ-ngî ke hêm-fap Liù-yòng tông-thi Hak-kâ-ngìn ya chhṳ-chhṳ̂n Hak-siang-ngìn
Ye̍t-tûng-fa Thoì-vân Thoì-vân Ngit-kí Sṳ̀-khì, Sit-kon Kóng-tûng-sén ke Thoì-vân thú-mìn pûn ki-chai cho “Ye̍t-sit” fe̍t-chá “Ye̍t-tûng-ngìn”, só-yung ngî-ngièn fûn hêm-cho “Ye̍t-tûng-ngî ”,“Ye̍t-tûng” yì “Kóng-tûng” Hien-thoi Thoì-vân yí-kîn séu-yung liá-chúng hêm-fap

Thi̍t-sû chok-yung[編寫]

Li̍t-sṳ́[編寫]

Hien-chhong[編寫]

Hói-ngoi[編寫]

Fông-ngièn[編寫]

Thoi-péu[編寫]

Ngî-ngièn ho̍k-kâ yit-pân tsiông Kóng-tûng Mòi-yen-fa khon-tso Hak-kâ-ngî ke tién-hìn thoi-péu[4]. Tshai Thòi-vân,tshiu yî Si-yen-fa vì tién-hìn thoi-péu (kì lâu Mòi-yen-fa yû tông-tô siông-thùng),thai-tsong yun-sû tú ke Hak-kâ-ngî kóng-po sṳ́-yung ke thai-tô he kî. m-ko pin-mò sùn-tshai yit-tsak kông-yin ke pêu-tsún khéu-yîm. Sûi-yèn Mòi-yen-fa he Hak-kâ-ngî thoi-péu,m-ko,mìn-kiên tui “Mòi-yen-fa tsok-vì Hak-kâ-ngî pêu-tsún-yîm”khiet-fap ngin-thùng,tô-su sṳ́-yong fî Mòi-yen-fa ke Hak-kâ-ngìn yit-pân m-voi kóng Mòi-yen-fa,sim-tsṳ lâu kóng Mòi-yen-fa ke ngìn kâu-liù sṳ̀ hàn-yû yit-têu kêu-thûng tsông-ngoi.

fûn-phién[編寫]

Hak-kâ-ngî tshai 《tsûng-koet-ngî-ngièn-thi-thù-tshak》 tú fûn-va̍k tso pat-phién:Ye̍t-thòi-phiénYe̍t-tsûng-phiénFi-tsû-phiénYe̍t-pet-phiénThîn-tsû-phiénNèn-liùng-phiénYî-kui-phiénThùng-kú-phién。Tshù-hôi song-poi só-kóng ke pat-phién,hàn-yû yit-têu mò fûn-phién ke Hak-kâ-ngî fông-ngièn,hó-tshiong Ye̍t-sî,Kui-tûng-nàm,si-tshôn tén thi-khî ke Hak-kâ-ngî[5].

Fûn-phu[編寫]

Chu-yîm lâu Sû-siá hìn-sṳt[編寫]

Chhâm-siòng[編寫]

Chhâm-kháu Vùn-hien[編寫]

  1. Lí yùng, Yùng Chang-fî, Chông Chṳn-hîn tén. Chûng-koet Ngî-ngièn Thi-thù si̍p. Hiông-kóng: Lóng-vùn chhut-pán (Yén-tûng) Yû-han Kûng-sṳ̂, 1987.
  2. 2.0 2.1 Men Van-chhûn. Shám-sî sông-lo̍k “Kóng-tûng-fa” ngî-yîm ngiên-kiu [J]. Yèn-ôn Thai-ho̍k Ho̍k-po (Sa-fi Khô-ho̍k pán), 2008, 30(05), 100-103.
  3. Lai Vùn-fûng. Nèn-chiu Fài-yén-ngìn Yen-ngièn Hi-kháu [J]. Nî-chhûn Ho̍k-yen Ho̍k-po, 2005. (03).
  4. Tshia-yún-tshông. Kú-hon-ngî ke “fa̍t-fa-sa̍k”——Hak-kâ-fa(Kiâm-lun Hak-kâ-fông-ngièn yî Mòi-yen-fa vì thoi-péu ke yèn-yù)[J]. Kâ-yin-thai-ho̍k ho̍k-po(sâ-fi-khô-ho̍k),1997,(5),102-107.
  5. Lí-yùng,Yùng-tsin-fî,Tsông-tsin-hîn tén. Tsûng-koet-ngî-ngièn-thi-thù-si̍p. Hiông-kóng:Lóng-vùn tshut-pán (Yén-tûng) yû-han kûng-sṳ̂,1987